{"id":21098,"date":"2024-04-01T20:58:22","date_gmt":"2024-04-01T19:58:22","guid":{"rendered":"https:\/\/razemdlabialoleki.waw.pl\/?p=21098"},"modified":"2024-04-04T11:55:09","modified_gmt":"2024-04-04T10:55:09","slug":"wierzba-glowiasta","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/razemdlabialoleki.waw.pl\/?p=21098","title":{"rendered":"Wierzba g\u0142owiasta"},"content":{"rendered":"

Wierzba g\u0142owiasta to nie odr\u0119bny gatunek drzewa, tylko jej forma, kszta\u0142t nadany ludzk\u0105 r\u0119k\u0105. W Polsce tak\u0105 form\u0119 najcz\u0119\u015bciej nadaje si\u0119 wierzbom bia\u0142ej i kruchej. Te wierzby naturalnie wyrastaj\u0105 w du\u017ce drzewa, maj\u0105 mi\u0119kkie drewno, szybko ulegaj\u0105 owadom i grzybom. Z tego powodu p\u00f3\u017aniej \u0142atwo roz\u0142amuj\u0105 si\u0119 czy to przy du\u017cym wietrze czy to przy oki\u015bci. Gdy roz\u0142amane konary upadn\u0105 gdzie\u015b w \u0142\u0119gu, to albo \u0142atwo si\u0119 ukorzeni\u0105 i wyrosn\u0105 w nowe wierzby albo roz\u0142o\u017c\u0105 si\u0119 i dostarcz\u0105 materii organicznej w tym siedlisku.<\/p>\n

T\u0119 \u0142atwo\u015b\u0107 ukorzeniania si\u0119 wierzbowych ga\u0142\u0119zi wykorzystali ludzie. Najpierw na podmok\u0142ych terenach dzisiejszej Holandii a stamt\u0105d to posz\u0142o dalej. Gdy dzi\u015b widzimy g\u0142owiaste wierzby \u2013 my\u015blmy \u2013 to tradycyjny polski krajobraz, pod tak\u0105 wierzb\u0105 siadywa\u0142 Chopin. A tymczasem g\u0142owienie wierzb zaprowadzili w Polsce osadnicy z Holandii i Fryzji, osiedlani na prawie holenderskim, st\u0105d nazywani ol\u0119drami.<\/p>\n

Osiedlali si\u0119 na podmok\u0142ych terenach, bo tam by\u0142 wolny teren do zagospodarowania:
\nWtykali w ziemi\u0119 wierzbowe kije a te si\u0119 ukorzenia\u0142y i wyrasta\u0142y w drzewa. Drzewo ci\u0105gnie wod\u0119 z gleby przez korzenie a potem pompuje j\u0105 w koron\u0119, do li\u015bci. Potrzebna jest tam drzewu do \u017cycia, do produkcji cukr\u00f3w, do regulacji temperatury. W gor\u0105ce dni woda paruje przez li\u015bcie, sch\u0142adzaj\u0105c drzewo. Woda paruje, czyli za pomoc\u0105 wierzby z gleby leci w powietrze. Zatem wierzba osusza gleb\u0119. Dlatego wbijano \u017cywoko\u0142y wok\u00f3\u0142 zabudowa\u0144 – robiono wierzbowy p\u0142ot, kt\u00f3ry osusza\u0142 podw\u00f3rko. Dlatego sadzono wierzbowe szpalery wzd\u0142u\u017c dr\u00f3g \u2013 \u017ceby osuszy\u0107 drog\u0119, da\u0107 cie\u0144 i ch\u0142\u00f3d podr\u00f3\u017cnym.<\/p>\n

Tereny podmok\u0142e to doliny rzeczne a naturalne, nieuregulowane rzeki wylewaj\u0105. Gdy na wiosn\u0119 p\u0119ka\u0142y lody to rozlewiskiem sz\u0142a kra. Szpalery wierzb od strony rzeki zatrzymywa\u0142y wiosenn\u0105 kr\u0119, chroni\u0142y gospodarstwa przez zniszczeniem.<\/p>\n

Ol\u0119drzy sadzili wi\u0119c wierzby. A potem nie \u015bcinali ich r\u00f3wno z ziemi\u0105, tylko obcinali ga\u0142\u0119zie z korony, zostawiaj\u0105c pie\u0144. Drzewa wytwarzaj\u0105 tzw. p\u0105ki \u015bpi\u0105ce \u2013 zawi\u0105zki nowych p\u0119d\u00f3w na wypadek uszkodzenia przez mr\u00f3z, z\u0142amania czy zjedzenia tych ju\u017c rosn\u0105cych. Po obci\u0119ciu du\u017cych ga\u0142\u0119zi, p\u0105ki \u015bpi\u0105ce si\u0119 \u201ebudzi\u0142y\u201d i z pnia wyrasta\u0142y nowe p\u0119dy. Po kilkukrotnym obci\u0119ciu ga\u0142\u0119zi, w koronie drzewa wytwarza\u0142o si\u0119 zgrubienie \u2013 nazwane przez ludzi g\u0142ow\u0105. St\u0105d wierzby g\u0142owiaste. Taki spos\u00f3b gospodarowania pozwala\u0142 na ci\u0105g\u0142e pozyskanie surowca drzewnego i wykorzystanie go w gospodarstwie. Li\u015bcie by\u0142y pasz\u0105 dla zwierz\u0105t (li\u015bciarka), z witek i pr\u0119t\u00f3w wierzbowych wyplatano kosze, wi\u0119cierze, meble, itp. Grubsze ga\u0142\u0119zie wtykano w ziemi\u0119 jako kolejne \u017cywoko\u0142y czy te\u017c robiono z nich \u017cerdzie do woz\u00f3w drabiniastych. Pozyskiwane drewno by\u0142o te\u017c opa\u0142em, jako \u017ce ch\u0142opi nie mogli wyr\u0105bywa\u0107 drzew z pa\u0144skiego lasu.<\/p>\n

Tak ukszta\u0142towane drzewo szybko staje si\u0119 bogat\u0105 biocenoz\u0105, domem do wielu stworze\u0144 \u2013 ptak\u00f3w, ssak\u00f3w, gad\u00f3w, p\u0142az\u00f3w, licznych bezkr\u0119gowc\u00f3w, grzyb\u00f3w i ro\u015blin.<\/p>\n

W \u201eg\u0142owie\u201d, gdzie jest mn\u00f3stwo zakamark\u00f3w, ptaki wij\u0105 swoje gniazda, przynosz\u0105 nasiona ro\u015blin a te kie\u0142kuj\u0105 i wyrastaj\u0105 \u2013 st\u0105d powiedzenie o gruszkach na wierzbie.<\/p>\n

Mi\u0119kkie drewno szybko pr\u00f3chnieje (ulega rozk\u0142adowi powodowanemu przez grzyby) a w takim materiale \u0142atwo tworz\u0105 si\u0119 dziuple \u2013 zatem pojawiaj\u0105 si\u0119 kolejne schronienia. W pr\u00f3chnie \u017ceruj\u0105 owady.<\/p>\n

Cz\u0119sto zdarza si\u0119, \u017ce wypr\u00f3chnieje ca\u0142y pie\u0144 od \u015brodka, ale \u017ce drzewo ma \u017cywe tkanki na obwodzie, tu\u017c pod kor\u0105, nie przeszkadza to wierzbie. Og\u0142awianie przed\u0142u\u017ca \u017cycie wypr\u00f3chnia\u0142ej wierzby, bo cz\u0119ste ci\u0119cie ga\u0142\u0119zi sprowadza w d\u00f3\u0142 \u015brodek ci\u0119\u017cko\u015bci, zatem zapobiega roz\u0142amaniu si\u0119 drzewa.
\nDziuple w koronie s\u0105 zasiedlane przez kaczki krzy\u017c\u00f3wki, grzywacze, drozdy, dudki, uszatki, p\u00f3jd\u017aki, puszczyki a te u podstawy \u2013 s\u0105 zimowiskiem dla ropuch, je\u017cy, myszy czy zaskro\u0144c\u00f3w. Na og\u0142owionych wierzbach mo\u017cna spotka\u0107 gniazda bocianie.<\/p>\n

Drzewa wytwarzaj\u0105 kwiaty na m\u0142odych p\u0119dach, kt\u00f3rych regularnie og\u0142awiana wierzba ma du\u017co. Zatem mocno kwitnie. A, \u017ce kwitnie wcze\u015bnie i ma du\u017co py\u0142ku \u2013 jest pierwszym po\u017cytkiem dla pszcz\u00f3\u0142, motyli i innych owad\u00f3w kt\u00f3re wybudzaj\u0105 si\u0119 po zimie i szukaj\u0105 pokarmu.<\/p>\n

Ludzie te\u017c nauczyli si\u0119 korzysta\u0107 z dobrodziejstw wierzby \u2013 kora wierzbowa zawiera du\u017ce ilo\u015bci salicylan\u00f3w, jest naturaln\u0105 aspiryn\u0105. Podobnie zreszt\u0105 kwiaty wierzbowe, czyli bazie (kotki). St\u0105d tradycja ludowa jedzenia bazi z palmy wielkanocnej dla odp\u0119dzenia chor\u00f3b. Podpalone pr\u00f3chno wierzbowe dobrze si\u0119 tli, daj\u0105c dym \u2013 by\u0142o u\u017cywane przez pszczelarzy do odymiania pszcz\u00f3\u0142.<\/p>\n

Ol\u0119dr\u00f3w ju\u017c nie ma, gospodarze zapominaj\u0105 o g\u0142owieniu, warto si\u0119 im przypomnie\u0107. Kilkana\u015bcie lat temu zaobserwowano spadek populacji dudka na Mazowszu. Towarzystwo Przyrodnicze Bocian zacz\u0119\u0142o wiesza\u0107 budki dla dudk\u00f3w, ale, \u017ce te by\u0142y obite blach\u0105 – szybko by\u0142y dewastowane przez lokalnych z\u0142omiarzy. Lepszym rozwi\u0105zaniem okaza\u0142o si\u0119 zadbanie o dziuplaste wierzby. Ciekawa sprawa – wszystkich wierzb Bocian nie da rady og\u0142owi\u0107. Ale, gdy zaczynamy ci\u0105\u0107 we wsi, przychodz\u0105 gospodarze, przygl\u0105daj\u0105 si\u0119, gadaj\u0105 i przypomina im si\u0119, \u017ce od zawsze mieli z tego korzy\u015bci. I zaczynaj\u0105 og\u0142awia\u0107 sami! Og\u0142awianie prowadzi te\u017c Kampinoski PN na swoim terenie dla zachowania krajobrazu kulturowego. Obci\u0119te ga\u0142\u0119zie zostaj\u0105 dla gospodarzy a \u017cywoko\u0142y sadzimy, uzupe\u0142niaj\u0105c luki w szpalerze. I tak to si\u0119 kr\u0119ci.<\/p>\n

Wierzby g\u0142owiaste wros\u0142y w polski krajobraz kulturowy. Pod tak\u0105 wierzb\u0105 pokazano Chopina – m\u00f3wi\u0119 o pomniku w warszawskich \u0141azienkach. Jak g\u0142osi \u201elegenda\u201d Chopin us\u0142ysza\u0142 swoje mazurki w \u015bwistach wiatru w wierzbowych dziuplach, w d\u017awi\u0119kach piszcza\u0142ek, kt\u00f3re pastuszkowie strugali z wierzbowych patyk\u00f3w. W wierzbie mieszka\u0142 diabe\u0142 Boruta \u2013 polski szlachcic przecie\u017c, od wierzby swoje imi\u0119 wzi\u0105\u0142 Rokita, inny polski diabe\u0142. W Holandii wierzby g\u0142owiaste s\u0105 oficjalnie uznane za dziedzictwo kulturowe, je\u015bli kto\u015b nie mo\u017ce og\u0142owi\u0107 swoich, zg\u0142asza to, a kto\u015b mu te wierzby og\u0142awia.<\/p>\n

G\u0142owienie wierzb mo\u017ce te\u017c by\u0107 ratunkiem dla tych posadzonych w miastach. Zanim zapadnie decyzja o wycince, dendrolog powinien zbada\u0107 stan drzewa. I co napisze o starej wierzbie? \u2013 \u017ce jest wypr\u00f3chnia\u0142a w \u015brodku i \u017ce grozi roz\u0142amaniem (co jest prawd\u0105). Takie drzewo cz\u0119sto uznaje si\u0119 za zagra\u017caj\u0105ce i wycina. A dla wierzby wypr\u00f3chnia\u0142y, pusty w \u015brodku pie\u0144 to fizjologiczna norma. Wystarczy j\u0105 og\u0142owi\u0107 a zagro\u017cenie roz\u0142amaniem znika. Drzewo puszcza du\u017co m\u0142odych p\u0119d\u00f3w i cho\u0107 okaleczone \u2013 \u017cyje. I jest domem dla wielu stworze\u0144, nawet w mie\u015bcie. I jest zieleni\u0105 miejsk\u0105, starym drzewem o grubym pniu. Taka wierzba ro\u015bnie cho\u0107by na Ursynowie, przy Domu Sztuki, ros\u0142a tam 35 lat temu, gdy studiowa\u0142em na SGGW i mieszka\u0142em w akademiku nieopodal. Po latach si\u0119 zestarza\u0142a i by\u0142y plany jej usuni\u0119cia, jednak zwyci\u0119\u017cy\u0142 zdrowy rozs\u0105dek i wierzb\u0119 pozostawiono i og\u0142owiono. Ma szans\u0119 \u017cy\u0107 jeszcze d\u0142ugie lata.<\/p>\n

Gdy w\u0119druj\u0119 przez wiejskie tereny i widz\u0119 stare wierzby rosn\u0105ce w szpalerze na planie prostok\u0105ta wiem, \u017ce to \u015blad po dawnym gospodarstwie. W tym miejscu ludzie mieszkali przez kilkaset lat, \u017cyli, umierali, pracowali. Ludzie odeszli, zosta\u0142y po nich wierzby. Drzewa okaza\u0142y si\u0119 du\u017co trwalsze ni\u017c budynki postawione ludzk\u0105 r\u0119k\u0105. Sad\u017amy wi\u0119c wierzby, za kilkaset lat by\u0107 mo\u017ce tylko one po nas pozostan\u0105. Szumi\u0105c na wietrze, b\u0119d\u0105 nas wspomina\u0107, opowiada\u0107 nasz\u0105 histori\u0119.<\/p>\n

O wierzbach opowiada Pawe\u0142 Tkaczyk – le\u015bnik, przyrodnik, dendrofil, mykofil wolontariusz Towarzystwa Przyrodniczego “BOCIAN” i CMOK, aktywista Las\u00f3w i Obywateli, FOTA4Cli<\/p>\n

\"\" \"\" \"\"
\n\"\ud83d\udcf7\"<\/span> Robert Toczewski
\nZwi\u0105zek Polskich Fotograf\u00f3w Przyrody – Okr\u0119g Mazowiecki<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wierzba g\u0142owiasta to nie odr\u0119bny gatunek drzewa, tylko jej forma, kszta\u0142t nadany ludzk\u0105 r\u0119k\u0105. W Polsce tak\u0105 form\u0119 najcz\u0119\u015bciej nadaje si\u0119 wierzbom bia\u0142ej i kruchej. Te wierzby naturalnie wyrastaj\u0105 w du\u017ce drzewa, maj\u0105 mi\u0119kkie drewno, szybko ulegaj\u0105 owadom i grzybom. Z tego powodu p\u00f3\u017aniej \u0142atwo roz\u0142amuj\u0105 si\u0119 czy to przy du\u017cym wietrze czy to przy […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":21101,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[28],"tags":[],"class_list":["post-21098","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ochrona-srodowiska"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/razemdlabialoleki.waw.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21098","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/razemdlabialoleki.waw.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/razemdlabialoleki.waw.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/razemdlabialoleki.waw.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/razemdlabialoleki.waw.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=21098"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/razemdlabialoleki.waw.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21098\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":21102,"href":"http:\/\/razemdlabialoleki.waw.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21098\/revisions\/21102"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/razemdlabialoleki.waw.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/21101"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/razemdlabialoleki.waw.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=21098"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/razemdlabialoleki.waw.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=21098"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/razemdlabialoleki.waw.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=21098"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}